Joy Division

Joy Division moet gerekend worden tot één van de meest belangrijke groepen uit de muziekgeschiedenis. De groep, die met de zelfmoord van zanger Ian Curtis in op 18 mei 1980 aan haar einde komt, bepaalt met twee indrukwekkende LP’s de hoge standaard voor alternatieve en new wave muziek in de jaren 80. Hoewel de cultgroep veel navolging krijgt, wordt de intensiteit van hun muziek zelden tot nooit meer geëvenaard. Joy Division werd in 1976 opgericht in Manchester door Peter Hook en Bernard Sumner nadat het tweetal een concert van de Sex Pistols had bijgewoond. Ian Curtis, die de twee kennen van andere concerten in de stad, en die toen al bezig was met het schrijven van teksten over eenzaamheid, schizofrenie, verval en angst wordt overgehaald om te komen zingen. Via een advertentie lijven ze Stephen Morris in als drummer. Ze spelen rauwe punk-rock zoals zoveel groepjes in die tijd.

De naam Joy Division leenden ze van de meisjes van plezier die in de Tweede Wereldoorlog door het Derde Rijk werden geëngageerd om de SS-troepen te ontspannen. Op 1 mei ’78 gaat Joy Division met elf songs de studio in voor wat haar eerste album moet worden; ontevreden over de eindmix besluit men echter de opnamen niet uit te brengen. De sessies vinden later hun weg naar diverse bootlegs. Tijdens een talentenjacht wordt Joy Division opgemerkt door hun latere manager Rob Gretton en Tony Wilson, die kort daarna met Factory Records start.

In april 1979 begint de groep met de opnames voor het legendarische album “UNKNOWN PLEASURES”. Terwijl de muzikale trend van dat moment snelle rock dicteert, komt Joy Division met langzame, intense muziek die bol staat van een onderhuidse spanning waarin het basgeluid op de voorgrond staat, de drums zo hol klinken dat het lijkt alsof ze in een vochtige kelder zijn opgenomen en zanger Ian Curtis zichzelf binnenstebuiten keert door zijn woede en angsten in zijn teksten op een wel heel persoonlijke manier naar voren te brengen. Fanaat/idealist Wilson betaalt de opnamen en release van het debuutalbum “UNKNOWN PLEASURES” uit eigen zak. Als “Unknown Pleasures” in juni 1979 uitkomt slaat de plaat in als een bom. Nu punk een paar jaar wild om zich heen heeft getrapt is het tijd voor de volgende stap. Joy Division zet als eerste die stap met de ultieme plaat in de doem-stroming. De tijd is er dan ook naar: de maatschappij beleeft een economische recessie terwijl de nucleaire dreiging van de Koude Oorlog elke avond in de huiskamers wordt gebracht.

In 1980 doet Joy Division ondermeer Nederland aan. Het publiek komt in grote getalen als de groep in januari 1980 Het Paard in Den Haag, Doornroosje in Nijmegen, de Lantaren in Rotterdam, de Effenaar in Eindhoven, Vera in Groningen en Paradiso in Amsterdam aandoet. Het concert in Paradiso wordt opgenomen door de VPRO en zal uiteindelijk een populaire Joy Division-bootleg worden. Het is namelijk het langste concert dat de groep ooit geeft: omdat het voorprogramma niet komt opdagen, speelt de groep twee sets. Ze hebben voldoende materiaal; songs voor de nieuwe LP zijn inmiddels geschreven. Ook Duitsland, België en Frankrijk worden aangedaan.

Terug in Engeland worden dan de opnamen voor “CLOSER” gemaakt. Het is nog geen jaar na “Unknown Pleasures” en de progressie van de groep is niet anders dan indrukwekkend te noemen. De bombast van “UNKNOWN PLEASURES” heeft plaatsgemaakt voor een ruimtelijker, ijler geluid, waarbij de door primitieve synthesizergeluiden gedomineerde, spaarzame instrumentatie een kille sfeer neerzet waarin Curtis niet langer zijn gefrustreerde woede uitspuugt, maar berustend zijn teleurstellingen naar voren brengt. Het is een emotionele draaikolk die uitmondt in één van de meest persoonlijke platen ooit. Het is zo’n zeldzame plaat die zich kan meten met het beste wat de popgeschiedenis heeft voortgebracht.

Tijdens de opnamen van de “CLOSER” treedt de groep intensief op, maar Curtis’ gezondheid laat hem in de steek. Hij heeft epilepsie, wat er door de druk niet beter op wordt. Steeds vaker moet hij van het podium af worden gedragen, en in april en mei worden verschillende optredens afgezegd. Op 2 mei 1980 treedt de groep in Birmingham voor het laatst op. Op 19 mei staat een oversteek naar de Verenigde Staten op het programma; de groep is geboekt voor een aantal optredens, waar Curtis’ misschien tegenop heeft gezien. Daarnaast zit hij middenin een huwelijkscrisis, niet in de laatste plaats vanwege een affaire die hij erop nahoudt. Op 18 mei 1980, op de vooravond van de oversteek naar Amerika, maakt Curtis een eind aan zijn leven. De overgebleven groepsleden besluiten door te gaan onder een andere naam. Als New Order neemt de groep twee nummers op die nog als Joy Division zijn geschreven en start vervolgens een nieuwe fase. Het zal een succesvolle fase blijken als de groep door de jaren heen de Joy Division-erfenis achter zich laat en zich ontwikkelt tot één van de meest interessante dance-bands. Hun grote hit “Blue Monday” uit 1982 zal lange tijd de meest verkochte 12” aller tijden zijn.